زخم‌های معده‌ای – روده‌ای از علل شایع ناراحتی و درد در بیماران گوارشی است. زخمی که در ابتدای روده تشکیل می‌شود بنام زخم دوازدهه یا زخم اثنی عشر گفته می‌شود. علایم، عوارض و برخورد درمانی با زخم‌های معده و دوازدهه متفاوت است. زخم‌های دوازدهه شایعتر بوده و اغلب بیمارانی که زخم علامت دار دارند مبتلا به این نوع زخم هستند. در حالی که زخمی که در معده ایجاد می‌شود کمتر علامت داده و بیشتر دچار بدخیمی و سرطان می‌شود. بهمین دلیل نمونه برداری از زخم‌هایی که در معده تشکیل می‌شود الزامی است.

 

تصور بر این بود که زخم‌های معده‌ای-روده ای در اثر افزایش اسید معده بروز می‌کنند اما با بررسی هایی که انجام شد متوجه شوند که در زخم‌های دوازدهه اسید افزایش یافته درحالی که در زخم‌های معده کاهش می‌یابد. البته در زخم‌هایی که در بخش پیلور معده است همزمانی با افزایش اسید معده و یا حداقل ترشح طبیعی اسید دیده می‌شود.

علت بروز زخم‌های معده‌ای روده‌ای 2 عامل مهم دیده شده است. یکی از این عوامل وجود عامل بیماریزای هلیکوباکتر پیلوری در معده است که می‌توان در صورت تایید وجود آن در معده با درمان با مجموعه‌ای از داروهای ضد میکروبی آن را ریشه کن کرد. ریشه کنی این عامل بیماریزا باعث درمان و پیشگیری از بروز زخم معده و دوازدهه می‌شود. این عامل بیماریزا عاملی برای لنفوم MALT و آدنوکارسینوم معده است هر چند دیده نشده که ریشه کنی آن از معده در کاهش بروز سرطان چه نقشی دارد. البته درمان آن می‌تواند در پسرفت لنفوم مالت نقش داشته باشد.

علت دیگر بروز این زخم‌ها مصرف داروهای مسکن است؛ داروهایی همچون آسپیرین، NSAIDها. مهم نیست که این داروها به صورت خوراکی و یا تزریقی استفاده شوند، در هر صورت باعث آسیب به معده و دوازدهه می‌شوند و زمینه ساز بروز سوء هاضمه و زخم هستند. نکته مهم اینست که بیماری که تحت درمان با این داروهاست ممکن است بدون هیچ علامتی که نشان از بروز اثر سوء داروها باشد دچار خونریزی می‌شود. دیده شده که میزان اندک آسپیرین که برای بیماریهای قلبی هم استفاده می‌شود می‌تواند به زخم و خونریزی منجر شود.

زخم معده با خوردن غذا تشدید می‌شود و همراه با سوء هاضمه، تهوع و کاهش وزن است. در حالیکه زخم‌های دوازدهه با خوردن غذا بهبود می‌یابد اما حدود 2 تا 3 ساعت بعد، درد مجددا بروز می‌کند. عموما افراد مبتلا به زخم دوازدهه مابین ساعتهای 12 شب تا 3 صبح از درد بیدار می‌شوند.

چه زخمی اورژانسی است؟

-         هرگاه شدت درد از حال معمول بیشتر و یا مدت درد طولانی شود نشانه‌ای از نفوذ زخم و امکان سوراخ شدگی است. زمانی که زخم سوراخ شود، محتویات معده به داخل شکم ریخته و عفونت شدید و مرگباری بشکل پریتونیت به وجود می‌آورد که تنها درمان آن جراحی فوری است.

-         اگر درد از سر دل به پشت و یا در کل شکم منتشر شود نیز دال بر بروز عوارض است. زخم‌های دوازدهه ای اگر سوراخ شوند ممکن است به لوزالمعده سرباز کنند و همین باعث بروز درد منتشر به پشت می‌شود.

-         گاهی دردی که با خوردن غذا بهبود می‌یابد نه تنها بهبود پیدا نمی‌کند بلکه تشدید هم می‌شود. معمولا بیمار به دنبال تشدید درد دچار استفراغ شده و غذای هضم نشده را چندین ساعت پس از خوردن بالا می‌آورد. در این حالت انسداد خروجی مطرح است. در واقع التهاب و تورم پیرامون زخم باعث شده تا خروجی زخم بسته شود و نگذارد تا مواد غذایی از معده خارج شود.

-         اگر بیمار دچار استفراغ قهوه‌ای، قرمز(هماتمز) و یا دفع مدفوع سیاه(ملنا) شود باید سریعا به اورژانس مراجعه کند. این علایم دال بر بروز خونریزی است. خونی که در معده بماند در اثر اسید معده از رنگ قرمز به قهوه‌ای تغییر پیدا می‌کند. خونی هم که طول دستگاه گوارش را طی می‌کند از رنگ قرمز به سیاه تغییر پیدا می‌کند.