آرسِنیک یا ارسنیک که در فارسی به اکسید آن مرگ موش و سولفید آن زرنیخ گفته می‌شود، عنصر شیمیایی است که به سه شکل زرد، سیاه و خاکستری یافت می‌شود. این ماده شبه فلزی بی رنگ و بی بو است. وقتی به آن حرارت داده شود بصورت اکسید آرسنیک در می‌آید (اکسیده می‌شود) که بوی آن مانند سیر است. آرسنیک و ترکیبات آن همچنین می‌توانند بر اثر حرارت به گاز تبدیل شوند. آرسنیک به طور طبیعی در سنگ‌ها، آب، خاک، هوا و مواد غذایی وجود دارد و از فعالیت‌های صنعتی هم در محیط زیست وارد می‌شود.

آرسنیک و ترکیبات آن به‌عنوان آفت کش، علف‌کش، حشره‌کش و آلیاﮊهای مختلف و در ساخت مواد آتش بازی و ترقه استفاده می‌شوند. زرنیخ در تهیه مواد بهداشتی همچون داروی نظافت بدن(موبر) استفاده می‌شود. گفتنی است حتی پایه اصلی کرم‌ها و اسپری‌های موبر از همین ماده تشکیل شده است.

افرادی که از آب آشامیدنی لوله‌کشی استفاده می‌کنند به طور طبیعی گاهی به سطح بالایی از آرسنیک آلوده می‌شوند. طبق استانداردهای حفاظت از محیط زیست اگر مقدار این عنصر زیر ۱۰ میکروگرم در لیتر آب باشد ایرادی ندارد اما اگر بیشتر شود خطرناک است.

جذب آرسنیک از طریق راه هوایی، بلع و حتی از طریق پوست سالم هم انجام شود. این ماده پس از جذب وارد سلول‌هایی خونی مثل گلبول سفید و قرمز می‌شود. بعد از زمان کوتاهی از این محل‌ها جدا شده و وارد اعضای بدن مثل جگر، عضلات، کلیه، طحال و ... می‌شود. در انتها از این محل‌ها نیز جدا شده و وارد ناخن، مو و استخوان شده و در آن جا ذخیره می‌شود. آرسنیک از مادر به جنین نیز انتقال یافته و میتواند اثرات ناگواری بر جنین بگذارد.

تابلوی بالینی:

بسیاری از مواقع از این سم به عنوان وسیله‌ای برای خودکشی و یا قتل استفاده می‌شود. بسته به میزان مصرف، مدت مصرف و ترکیب آرسنیک، سیر علایم کمی متفاوت است. اگر مقادیر فراوان به صورت ناگهانی مصرف شود که عموما برای خودکشی و یا قتل استفاده می‌شود علایم در ظرف دقایق تا ساعت‌ها پس از مصرف بروز می‌کند و به شکل تهوع، استفراغ، اسهال شدید شروع می‌شود. اگر مقادیر مصرفی زیاد باشد کم کم علایم آسیب به قلب، مغز و کلیه بروز می‌کند. کم کم فشارخون بیمار افت کرده و ریه دچار ورم می‌شود. اختلال در قوای ذهنی از دیگر علایم است.

اگر بیمار از این مرحله جان سالم بدر ببرد و یا اینکه میزان آرسنیک مصرفی کم و تدریجی باشد پس از حدود 1 هفته تا یک‌ماه پس از علایم گوارشی مثل اسهال و استفراغ دچار ضایعات پوستی، خستگی، درد عضلانی، ورم دور چشم، دست و پا می‌شود. عده‌ای دچار سردرد، توهم و حتی تغییر شخصیتی می‌شوند.

افرادی که در محل کار دچار تماس با این شبه فلز هستند معمولا دچار علایم تدریجی و گاهی نشانه‌هایی غیر اختصاصی مثل فشارخون بالا، مرض قند و یا انواعی از سرطان‌ها می‌شوند بدون اینکه علت اصلی بروز این مشکلات شناسایی شود.

تشخیص:

تشخیص مسمومیت با گرفتن شرحی از تماس با آرسنیک ممکن است. اگر شرحی از تماس نباشد معمولا به دلیل علایم و نشانه‌های غیراختصاصی تشخیص صحیح داده نمی‌شود و گاهی بیمار با تشخیصی دیگر ترخیص شده و یا فوت می‌کند.

اگر بیماری در معرض آرسنیک(مانند موبر) قرار گرفت، بدون توجه به اینکه همینک علامتی دارد و یا نه، باید به اورژانس مسمومین منتقل شود.