هجوم هوای سرد به مناطق مختلف کشورمان و افزایش استفاده از وسایل گرمایشی که عمدتاً گاز سوز هستند خطرات ناشی از مسمومیت با گاز را افزایش می‌دهد. هر ساله آمارهای متعددی از بیمارستان‌های سطح کشور انتشار می‌یابد که دال بر شیوع بالای این مسمومیت است. این مسمومیت ناشی از سوختن ناقص سوخت‌های فسیلی مانند ذغال، نفت، گازوئیل، بنزین و گاز شهری است.

در آمریکا عموماً استفاده از منابع برق جهت گرمایش است. اغلب موارد مسمومیت به زمانی برمی‌گردد که به واسطه طوفان برق قطع شده و مردم به استفاده از مواد فسیلی روی می‌آورند. اما در کشور ما فصول سرد سال با افزایش استفاده از گاز شهری آمار مسمومیت هم افزایش می‌یابد. بسیاری از موارد خفیف بوده و در اورژانس بهبود می‌یابند. عده ای نیاز به انتقال بیمار به بیمارستان‌های تخصصی جهت برخورداری از روش‌های جدید و پیشرفته دارند که متأسفانه گاهی در دسترس بسیاری از بیماران نیست.

بخشی از مسمومیت با گاز مونوکسید کربن به تنفس هوای آلوده ناشی از موتور ماشین و یا موتور روشن در فضای بسته برمی‌گردد. گاهی مصدوم بدون توجه به میزان گاز تولیدی از موتور، خود را در پارکینگ مسقف و بسته محصور می‌کند و در حینی که برای گرم شدن خودرو منتظر است دچار گازگرفتگی می‌شود.

مونوکسید کربن گازی است بی‌رنگ، بی بو که به راحتی منتشر می‌شود. مونوکسید کربن از طریق تنفس وارد ریه‌ها شده و به جریان خون می‌رسد. در خون به گلبول‌های قرمز متصل می‌شود. گلبول‌های قرمز وظیفه اتصال و انتقال اکسیژن را دارند اما زمانی که مونوکسید کربن به آن‌ها متصل می‌شود دیگر توانایی حمل اکسیژن را از دست می‌دهند. خودبه‌خود اکسیژنی از ریه جذب بدن نشده و بیمار خفه می‌شود. برای پخش گاز در سراسر بدن به حدود 4 تا 6 ساعت زمان نیاز است؛ مدت زمانی که ما در خواب هستیم و گاز سمی در حال پخش در هوای اتاق خواب است.

این گاز سمی نه تنها در خون بلکه درون تک تک سلول‌های بدن می‌تواند خفگی ایجاد کند و منجر به مرگ اعضای بدن شود.

مسمومیت در کودکان سریع‌تر بروز کرده اما در افراد مسن عوارض عصبی ناخوش بیشتری را بجا می‌گذارد. جنین مادران بارداری که با این گاز مسموم می‌شوند نیز دچار مسمومیت با مونوکسید کربن می‌شوند.

علایم بالینی

علایم شایع شامل سردرد، احساس گیجی، تهوع، استفراغ، درد شکم، اسهال می‌شود. عموماً بیماران با تشخیص ابتلا به عفونت‌های ویروسی یا مسمومیت غذایی مرخص می‌شوند. باید دقت داشت که این بیماران تب نداشته  و دست جمعی مبتلا شده‌اند. اگر پیگیری از نظر تماس با گاز شهری و دیگر سوخت‌های فسیلی مانند تماس با دود ماشین از مصدومین گرفته شود تشخیص به بیراهه نمی‌رود.

تشخیص

اغلب آزمایشگاه‌های بیمارستانی و غیر بیمارستانی توانایی شناسایی را ندارد و یا دسترسی به آن مقدور نیست. در صورتی که شرایط مصدوم به مسمومیت با مونوکسید کربن شباهت دارد باید سریعاً و بدون معطلی از محیط آلوده خارج شده و به بیمارستان منتقل شود.

درمان

درمان با تجویز اکسیژن با غلظت بالا شروع می‌شود. در موارد شدید بیماران نیازمند اکسیژن با فشار بالا هستند که تعداد محدودی از مراکز درمانی دسترسی به آن دارند.

عوارض

متأسفانه تعدادی از مصدومین مسمومیت با مونوکسید کربن دچار عوارض تأخیری می‌شوند. از دست رفتن حافظه، اختلال شخصیتی، پرخاشگری و بی‌قراری و حتی کوری گزارش شده است.  با وجود تحقیقات فراوان افراد در معرض خطر بروز عوارض تأخیری نامشخص است اما مسلم است که هر چه علایم اولیه شدیدتر باشد خطر بروز عوارض بیشتر است.

پیشگیری

باید قبل از استفاده از وسایل گرما ساز از کارکرد صحیح آن اطمینان داشت. باید از افراد مجرب بهره گرفت و وسایل گاز سوز را ایمن کرد. ایمنی هم در مورد نشت گاز و هم در مورد تولید گاز مونوکسید کربن است.

افرادی که دچار مسمومیت با این گاز می‌شوند نباید به محل بازگردند مگر اینکه سیستم گرمایشی به خوبی بررسی و معاینه شده و نقایص برطرف شود.

هرگز در فضای بسته ماشین را برای مدت طولانی روشن نگذارید. گاز مونوکسید کربن هیچ نشانه‌ای ندارد و بدون اینکه فرد متوجه شود وی را مسموم می‌کند.