در هفته های گذشته تعداد مراجعین به اورژانس ناشی از بیماری‌های قلبی و ریوی یکباره افزایش پیدا کرد. این در حالی بود که چندین روز تعطیلی و اجرای طرح زوج و فرد در سراسر شهر تهران به اجرا در آمده بود. آلودگی هوا تنها در تهران آزار دهنده نیست، هر روزه شاهد هستیم که هوای یکی دیگر از شهرهای بزرگ یا صنعتی کشورمان دچار وضعیت بحرانی می‌شود. افراد مسن، بیماران قلبی و ریوی یا خانه نشین شده و یا با چند متر قدم زدن دچار تنگی نفس شده که گاهی کار را به بیمارستان و اورژانس می‌کشاند.

هوای تنفسی ما حاوی 21 درصد اکسیژن بوده و مابقی از گازهایی همچون نیتروژن و دی اکسید کربن تشکیل شده است. اگر گاز دیگری در این مجموعه وارد شده و یا درصد یکی از گازهای موجود در هوا رو به فزونی گذارد، درصد اکسیژن هوای تنفسی کاهش می‌یابد. اتفاقی که عموماً در حین آلودگی هوا رخ می‌دهد در اولین مراحل همین کمبود اکسیژن یا همان آسفیکسی است.

اثرات حاد در ظرف دقایقی از شروع آسفیکسی بروز کرده و علائم ناشی از کمبود اکسیژن بروز می‌کند. کاهش  درصد اکسیژن از 21 درصد به 15 درصد، سیستم عصبی خودکار بدن را فعال کرده و باعث افزایش در تعداد ضربان قلب و تعداد تنفس می‌شود. از طرفی کمبود اکسیژن در مغز باعث اختلال در تعادل، احساس سرگیجه و گیجی می‌کند. با وجود افزایش در تعداد تنفس، تنگی نفس شکایت رایجی نیست. زمانی که درصد اکسیژن هوا به زیر 10 درصد برسد مغز بیمار دچار تورم می‌شود. وقتی که میزان اکسیژن مصرفی به کمتر از 6 درصد می‌رسد حیات فرد در معرض خطر قرار می‌گیرد.

زمانی که برای فرد اکسیژن شروع می‌شود علائم شروع به بهبود می‌کند. اگر بهبود رخ ندهد باید به عوارض ناشی از کمبود اکسیژن فکر کرد و این به معنای پیش آگهی ناخوشایند است.

از آنجائی که علائم در اکثر بیماران غیراختصاصی و متنوع است، تشخیص‌های فراوانی برای بیماران مطرح است که پاسخ بیمار به اکسیژن بهترین راهنمای برای تایید تشخیص است.

پیشگیری: بیماران تنفسی و قلبی در شرایط اضطرار نباید از منزل خارج شوند. این بیماران باید به دقت به علایم خود توجه کنند. معمولاً نیاز به استفاده از اسپری‌های درمانی در این زمان افزایش می‌یابد که بهتر است برای کنترل علایم حتماً با پزشک خود مشورت کنند.

درد قفسه سینه علامتی هشدار دهنده در هوای آلوده در بیماران قلبی است. مبتلایان با وجودی که فعالیت خود را کاهش می‌دهند به دلیل کمبود اکسیژن دچار درد قفسه سینه و یا سرگیجه و تنگی نفس می‌شوند. حبه‌های زیر زبانی باید با بروز درد قفسه سینه شروع شوند و در صورتی که به 3 عدد زیر زبانی پاسخی نداد، بیمار سریعاً به اورژانس اعزام شود.

فعالیت در هوای آلوده حتی برای افراد سالم و ورزشکاران نیز خطرناک است. بهتر است پیاده روی را در این شرایط آلوده هوایی کنار گذاشت. در هوای آلوده حتی در منزل هم نباید ورزش کرد.